Jak odstraszyć kleszcze od psa na spacerze? Sprawdź

Jak odstraszyć kleszcze od psa na spacerze, by nie zagrażały zdrowiu Twojego pupila? Jest to jedno z pytań, które zadaje sobie niemal każdy opiekun przed spacerami – nawet w miastach, gdzie kleszcze potrafią być prawdziwą zmorą i plagą u weterynarzy.

Przygotowaliśmy więc krótki poradnik, w którym znajdziesz wiele informacji na temat profilaktyki i zachowania, gdyby jednak ten kleszcz się pojawił w skórze psa. Skorzystaj z podpowiedzi i zacznij działać już teraz.

Spis treści:

• Każdy spacer z psem to potencjalne spotkanie z kleszczem
• Co kleszcz może przekazać psu w ciągu jednego spaceru? Choroby odkleszczowe, które warto znać
• Naturalne składniki, które kleszcze zwyczajnie nie znoszą — Jak zapach sierści może ich odstraszyć?
• Jak odstraszyć kleszcze od psa na spacerze? Rytuał, który zajmuje 30 sekund krok po kroku

Dlaczego każdy spacer z psem to potencjalne spotkanie z kleszczem — i co z tym masz wspólnego?

Zanim wyjdziecie razem na spacer, mamy dla Was jeden mały, ale ważny rytuał. Nie chodzi o straszenie — chodzi o świadomość, która naprawdę może ochronić Twojego Pupila.

Według danych ESCCAP Polska kleszcze budzą się do życia już przy temperaturze 5–7°C. Oznacza to, że sezon kleszczowy trwa w praktyce od marca aż do listopada, a na ich największą aktywność przypada na maj i czerwiec oraz wrzesień. Ciepłe zimy sprawiają, że coraz częściej spotykamy je również w grudniu i lutym. Oznacza to, że Twój Pupil narażony jest na kontakt z nimi przez większość roku.

Warto też obalić jeden z najpopularniejszych mitów – kleszcze nie spadają z drzew. Czekają cierpliwie w trawie, ściółce, paprociach i zaroślach najczęściej na wysokości kilkudziesięciu centymetrów od ziemi, na poziomie psiego brzucha i łap. Wystarczy chwila w wysokiej trawie, wąska leśna ścieżka czy spacer wzdłuż łąki, by nieproszony pasażer przyczepił się do sierści pupila, nim ktokolwiek zdąży to zauważyć.

W Polsce żyje aż 19 gatunków kleszczy, z czego trzy mają największe znaczenie dla zdrowia psów:

• Ixodes ricinus, czyli kleszcz pospolity — główny przenosiciel boreliozy i anaplazmozy;
• Dermacentor reticulatus, kleszcz łąkowy odpowiedzialny za groźną babeszjozę;
• Rhipicephalus sanguineus, kleszcz psi, którego obecność w Polsce jest coraz lepiej udokumentowana.

Sytuacja z ostatnich lat powinno zwrócić uwagę każdego świadomego opiekuna. Naukowcy z Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego prowadzą akcję Narodowe kleszczobranie, w ramach której Polacy zgłaszają kleszcze znalezione na sobie i swoich zwierzętach. Od początku akcji odnotowano już 253 zgłoszenia kleszcza pospolitego i 212 kleszcza łąkowego — a co ważniejsze, pojawiły się pierwsze potwierdzone znaleziska egzotycznych kleszczy z rodzaju Hyalomma, kojarzonych głównie z Afryką i Bliskim Wschodem. Te duże, szybko poruszające się pajęczaki potrafią podążać za ofiarą przez setki metrów i przenoszą patogeny, z którymi polska weterynaria dopiero zaczyna się mierzyć.

Co kleszcz może przekazać psu w ciągu jednego spaceru? Choroby odkleszczowe, które warto znać

Czasem jeden spacer wystarczy, by zaczęła się walka o zdrowie Twojego pupila. Wśród chorób przenoszonych przez kleszcze na psy w Polsce szczególne miejsce zajmuje babeszjoza, wywoływana przez pierwotniaka Babesia canis, którego głównym wektorem jest kleszcz łąkowy Dermacentor reticulatus. Do zarażenia dochodzi najwcześniej po ok. 48 godzinach żerowania kleszcza.

Pamiętaj! To nie powód do uspokojenia, tylko do działania.

Babeszjoza atakuje krwinki czerwone, rozkładając je od środka. W konsekwencji u psa pojawia się ciężka niedokrwistość, żółtaczka, ciemny mocz, a w zaawansowanych przypadkach niedomoga nerek i wątroby. Babeszjoza to jedyna choroba odkleszczowa, która potrafi zabić psa w ciągu zaledwie kilku dni od wystąpienia pierwszych objawów, dlatego każda godzina ma znaczenie.

Borelioza, wywoływana przez krętki Borrelia burgdorferi przenosi się już po 16–24 godzinach żerowania. U psów przebiega ona podstępnie – często bezobjawowo lub z objawami tak niespecyficznymi, jak nawracające kulawizny, gorączka i osłabienie. Okres inkubacji trwa od 2 do nawet 5 miesięcy, co sprawia, że postawienie diagnozy bywa trudne nawet dla weterynarza. Leczenie wymaga długiej antybiotykoterapii — niekiedy trwającej kilkanaście tygodni.

Anaplazmoza i erlichioza to kolejne choroby, których objawy (apatia, gorączka, wymioty, spadek apetytu) mogą uchodzić za zwykłe przemęczenie lub infekcję. Tymczasem nieleczone prowadzą do poważnego uszkodzenia szpiku kostnego, niedoboru krwinek i groźnych krwawień wewnętrznych.

Anaplazmoza jest zoonozą. Oznacza to, że zagraża zarówno psu, jak i Tobie oraz Twojej rodzinie. Chociaż kleszczowe zapalenie mózgu u psów zdarza się rzadziej niż u ludzi, gdy już do niego dojdzie, jego przebieg jest wyjątkowo ciężki:

• drgawki,
• porażenia kończyn,
• agresja,
• zaburzenia świadomości.

Uważaj! Wirus może zostać przeniesiony z psa na człowieka przez tego samego kleszcza.

Pamiętaj, że jeden kleszcz może jednocześnie przenosić kilka różnych patogenów. Koinfekcja (zarażenie więcej niż jedną chorobą naraz) sprawia, że obraz kliniczny staje się niejednoznaczny, objawy nakładają się na siebie, a diagnoza i leczenie wymagają więcej czasu i środków. Dlatego weterynarze podkreślają, że minimalizowanie kontaktu psa z kleszczami to odpowiedzialność opiekuna.

Naturalne składniki, które kleszcze zwyczajnie nie znoszą — Jak zapach sierści może ich odstraszyć?

Kleszcze są ślepe. Nie widzą one Twojego psa biegnącego przez łąkę. Lokalizują go za pomocą narządu węchowego, tak zwanego organu Hallera, który z niezwykłą precyzją rejestruje dwutlenek węgla wydychany przez zwierzę, ciepło ciała i charakterystyczne zapachy skóry. To jednak ten mechanizm stanowi ich piętę achillesową. Intensywne, złożone aromaty roślinne działają jak zakłócacz sygnału — dezorientują receptory kleszcza na tyle skutecznie, że pajęczak traci orientację i porzuca potencjalnego żywiciela, nim zdąży się do niego zbliżyć. Możesz więc sprawić, by Twój Pupil przestał dla niego istnieć.

Badania potwierdzają, że wśród naturalnych substancji roślinnych maskujących jest eugenol — główny związek aktywny olejku goździkowego. Wykazuje on jedną z najwyższych skuteczności repelentnych spośród wszystkich olejków eterycznych.

W badaniu laboratoryjnym Lukera z 2023 roku wykazano, że 10-procentowa formulacja na bazie olejku goździkowego zapewniała ponad 100 minut ochrony w teście kontaktowym na kleszczach. Plasuje go to na czele naturalnych repelentów pod względem czasu działania.

Goździk jest główną nutą zapachową klasycznej mgiełki ochronno-spacerowej Totobi w wariancie goździk–lawenda. Do tej kompozycji dochodzi olejek lawendowy, bogaty w linalol i kamforę — substancje zakłócające chemiczną percepcję, a jednocześnie będące łagodne dla wrażliwej skóry psa.

Drugi wariant mgiełki cynamon–goździk to przykład świadomie zaprojektowanej synergii. Aldehyd cynamonowy i eugenol wzajemnie wzmacniają działanie, wydłużając czas aktywności preparatu i tworząc wielowarstwową barierę zapachową.

Z kolei kompozycja geranium–olejek neem oparty jest na geraniolu i cytronellolu. Są to związki, które w badaniach wykazały wysoką skuteczność w blokowaniu zdolności lokalizacyjnych, które wsparte zostały azadirachtynem z oleju neem – substancji o szerokim spektrum działania odstraszającego wobec wielu pasożytów zewnętrznych.

Jak odstraszyć kleszcze od psa na spacerze? Rytuał, który zajmuje 30 sekund krok po kroku

Skuteczna profilaktyka przed spacerem nie wymaga wielogodzinnych przygotowań i skomplikowanych procedur. Niezbędna jest natomiast konsekwencja, która z czasem stanie się naturalna, jak zapięcie smyczy.

Zacznij od mgiełki ochronno-spacerowej. Aplikuj ją minimum 5–10 minut przed wyjściem z domu, żeby składniki aktywne zdążyły równomiernie osiąść na sierści. Trzymaj butelkę w odległości ok. 20 centymetrów od ciała pupila i spryskaj kolejno grzbiet, brzuch, szyję oraz okolice uszu i pachwin. Omijaj okolice pyska. Po spacerze trwającym dłużej niż 4–5 godzin lub bezpośrednio po powrocie do domu warto powtórzyć aplikację. Olejki ulatniają się i ich działanie z czasem słabnie.

Warto przemyśleć trasę spaceru. Kleszcze są najbardziej aktywne w dwóch porach dnia:

• między godziną 8 a 12 rano,
• między 16 a 20 po południu.

Jeśli możesz wyjść na spacer poza tymi godzinami – wybierz tę opcję. W lesie i na łące trzymaj psa na krótszej smyczy z dala od wysokiej trawy i zarośniętych poboczy, bo tam kleszcze czekają na żywiciela.

Jako opiekun zadbaj też o siebie. Jasne ubranie sprawia, że kleszcze są lepiej widoczne, długie spodnie i zakryte buty ograniczają powierzchnię, po której mogą wędrować. Wsunięcie skarpetek na nogawki spodni to prosty trik, który skutecznie utrudnia im dostanie się do skóry. Ochrona spacerowa to gra zespołowa — Ty i Twój pies jesteście w jednej drużynie.

Po powrocie do domu zaczyna się najważniejsza część całego rytuału. Dokładna kontrola sierści i skóry psa powinna stać się żelazną zasadą po każdym spacerze w terenie. Sprawdzaj szczególnie uważnie:

• okolice uszu,
• fałdy skórne na szyi,
• pachy,
• pachwiny,
• brzuch,
• przestrzenie między palcami,
• nasadę ogona.

Są to ulubione miejsca, w których kleszcze wbijają się niezauważone. Latarka i grzebień o gęstych zębach to Twoi najlepsi sprzymierzeńcy. Jeśli znajdziesz kleszcza, działaj spokojnie. Użyj pęsety lub specjalnej kleszczołapki, uchwyć pasożyta jak najbliżej skóry i wyciągaj powoli, bez kręcenia i szarpania.

Uwaga! Absolutnie unikaj domowych metod w stylu przypalania, smarowania tłuszczem czy alkoholem.

Po usunięciu zamroź kleszcza w szczelnej torebce i pamiętaj, że możesz go wysłać zgodnie z opisaną procedurą w ramach projektu Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego o nazwie Narodowe kleszczobranie. Wspiera to monitoring gatunków kleszczy w Polsce.

Przez kolejne dwa tygodnie obserwuj czworonoga. Jakikolwiek sygnał po znalezieniu kleszcza jest powodem do wizyty u weterynarza.